Ekran Çözünürlüğünü Programlara Özel Olarak Ayarlama

Bilgisayarınızın ekranı her uygulamada aynı görünmüyor mu? Bazı programların yazıları minicik, bazılarının düğmeleri ekrandan dışarı taşıyor, bazılarında ise her şey bulanık. Bunun nedeni genellikle ekran kartınız ya da monitörünüz değil; tek tek uygulamaların yüksek çözünürlüklü ekranlarla nasıl konuştuğudur. İyi haber şu: Windows, sistemin tamamını değiştirmeden çözünürlük uygulama ölçeği ayarlarını program bazında yapmanıza izin veriyor.

Neden bazı programlar sıkışık veya bulanık görünüyor?

Windows, küçük ama yüksek çözünürlüklü ekranlarda her şeyin okunabilir kalması için bir ölçekleme oranı uygular. Örneğin 15 inç bir laptopta 1920x1080 çözünürlükte varsayılan ölçek %125 veya %150 olabilir. Modern uygulamalar bu oranı algılar ve arayüzünü buna göre yeniden çizer. Eski programlar ise "ekran %100 ölçekte" varsayımıyla yazılmıştır; Windows onları küçük çizer, sonra büyütür. İşte o büyütme işlemi bulanıklığı doğurur.

Bazı programlarda tam tersi olur: Yazı tipleri büyür ama pencerenin sınırları büyümez, böylece metinler üst üste biner, "Tamam" düğmesi görünmez hâle gelir. Bu da sıkışık ekran görüntüsünün tipik işaretidir.

Önce sistem ölçeğimi mi değiştirmeliyim?

Hayır, ilk hamle bu olmasın. Sistem ölçeğini düşürdüğünüzde tüm arayüz küçülür; sorunlu tek bir program için gözünüzü yorarsınız. Doğru yaklaşım, sistem genelinde rahat ettiğiniz ölçeği korumak ve yalnızca problemli uygulamaya özel bir istisna tanımlamaktır.

Adım adım: Bir programa özel çözünürlük ve DPI ayarı

1. Programın kısayolunu değil, gerçek dosyasını bulun. Masaüstündeki kısayola sağ tıklayıp "Dosya konumunu aç" derseniz, .exe dosyasının bulunduğu klasöre gidersiniz. Ayar exe dosyası üzerinden yapıldığında daha kararlı çalışır.
2. Sağ tıklayın ve Özellikler'i seçin. Açılan pencerede Uyumluluk sekmesine geçin.
3. "Yüksek DPI ayarlarını değiştir" düğmesine basın. Burada iki ayrı bölüm görürsünüz: program DPI'sı ve yüksek DPI ölçekleme davranışı.
4. Bulanıklık sorunu varsa alt kısımdaki "Yüksek DPI ölçekleme davranışını geçersiz kıl" kutusunu işaretleyin ve listeden Uygulama seçeneğini deneyin. Bu, ölçeklemeyi Windows'tan alıp programa devreder; genellikle netlik kazanılır ama arayüz küçük kalabilir.
5. Arayüz taşıyor veya üst üste biniyorsa aynı listeden Sistem ya da Sistem (Gelişmiş) seçeneğini deneyin. Windows tüm çizimi kendi üstlenir, düzen bozulmaz, karşılığında hafif bir yumuşama olabilir.
6. Üst bölümdeki "Bu programı açtığımda ana DPI'yı kullan" kutusunu yalnızca oturum açtığınızda ölçeği değiştiren senaryolarda işaretleyin. Yeni başlayan biri için genellikle gereksizdir.
7. Çözünürlüğü düşürmesi gereken eski oyunlar için aynı Uyumluluk sekmesinde "Düşük çözünürlükte çalıştır (640x480)" ve "Azaltılmış renk modu" seçenekleri bulunur. Yalnızca çok eski yazılımlarda anlamlıdır.
8. Değişiklikleri uygulayın ve programı tamamen kapatıp yeniden açın. Ayar çalışırken devreye girmez; süreç bellekten düşmeden fark görmezsiniz. Bazı programlar arka planda çalışmayı sürdürür, görev yöneticisinden kapatmanız gerekebilir.
9. "Tüm kullanıcılar için ayarları değiştir" düğmesini ancak bilgisayarı birden fazla kişi kullanıyorsa ve ayarın herkeste geçerli olmasını istiyorsanız kullanın. Yönetici izni ister.
10. Sonucu karşılaştırarak seçin. Aynı programda Uygulama, Sistem ve Sistem (Gelişmiş) seçeneklerini sırayla deneyip hangisinde metinler net ve düzen bozulmamış görünüyorsa onda kalın. Doğru cevap programdan programa değişir.

Uyumluluk sekmesini bulamıyorum, ne yapmalıyım?

Microsoft Store üzerinden kurulan uygulamalarda ve bazı sistem araçlarında bu sekme görünmez. Bu tür programlar zaten modern ölçekleme yöntemlerini destekler; sorun yaşıyorsanız çözüm uygulamanın kendi ayarlarındaki yazı tipi boyutu veya arayüz ölçeği seçeneğidir. Tarayıcılar, ofis programları ve tasarım araçlarının çoğu kendi içinde yakınlaştırma sunar.

Sık yapılan hatalar

• Kısayola ayar yapıp exe'yi unutmak. Programı başka bir yerden başlattığınızda ayar geçerli olmaz, "çalışmadı" sanırsınız.
• Her programa aynı seçeneği uygulamak. Bulanıklık ve taşma birbirinin zıddı problemlerdir; tek bir reçete ikisini de çözmez.
• Monitörün fiziksel çözünürlüğünü düşürmek. Ekranın kendi çözünürlüğünden farklı bir değere geçmek görüntünün tamamını bozar. Panelin doğal çözünürlüğünde kalıp ölçeklemeyle oynamak her zaman daha iyidir.
• Yeniden başlatmadan yorum yapmak. Programı kapatmadan görüntünün değişmesini beklemek en yaygın yanlış anlamadır.
• Sorunu ekran kartı sürücüsünde aramamak. Sürücü çok eskiyse ölçekleme hatalı davranabilir. Diğer performans ayarlarını denemeden önce sürücü güncelliğini kontrol etmek mantıklıdır.
• Parlaklık ve renk sorunuyla karıştırmak. Gözünüz yoruluyorsa mesele ölçekleme değil, ekran parlaklığı ve renk sıcaklığı olabilir; bunlar ayrı bir başlıktır.

Hangi seçenek ne işe yarar?