Yazılımları Tamamen Kaldırma ve Kalıntılarını Silme

Bilgisayarınızdan bir programı kaldırdınız ama disk alanı geri gelmedi, sağ tık menüsünde eski kısayol hâlâ görünüyor ve bilgisayar açılırken o programın adı bir yerlerde geçiyor. Tanıdık geldi mi? İşte tam bu noktada "program kalıntıları nasıl silinir" sorusu devreye giriyor. Aşağıda konuya yeni başlayan birinin adım adım uygulayabileceği, riski düşük bir yol haritası var.

Program kaldırınca neden geride bir şeyler kalıyor?

Bir yazılım kurulurken sadece tek bir klasöre kopyalanmaz. Ayar dosyaları kullanıcı profilinize, geçici dosyalar Temp klasörüne, kimlik bilgileri kayıt defterine (registry), hizmetler ve sürücüler ise sistemin derinlerine yazılır. Kaldırma programı (uninstaller) bunların büyük kısmını temizler ama ayarlarınızı korumak adına bazı dosyaları bilinçli olarak bırakır. Bir de yarım kalan kurulumlar, silinmiş klasörler ve zorla kapatılmış kaldırma işlemleri var: bunlar en inatçı kalıntıları üretir.

Kalıntı bırakmak gerçekten zararlı mı?

Tek bir programın birkaç megabaytlık artığı bilgisayarınızı yavaşlatmaz. Ama şu üç durumda sorun olur:

• Aynı programı yeniden kurmaya çalıştığınızda eski bozuk ayarlar hatayı tekrarlar.
• Kaldırılan yazılımın bir hizmeti ya da başlangıç kaydı geride kalırsa Windows her açılışta boşa çalışır ve açılış süresi uzar.
• Antivirüs programları, VPN'ler, yazıcı ve grafik kartı sürücüleri gibi sisteme derin müdahale eden yazılımlar geride sürücü bırakırsa çakışma ve mavi ekran görülebilir.

Yani "her kalıntıyı avlamak" gerekmez; hedefli davranmak yeterlidir.

Adım adım tam kaldırma

1. Programı önce kapatın, sonra kaldırın. Görev çubuğunun sağ alt köşesindeki simgeye sağ tıklayıp "Çıkış"ı seçin. Açık bir programın kaldırıcısı dosyalarını silemez ve size "yeniden başlatın" diyerek yarım iş bırakır.
2. Doğru kapıdan girin. Ayarlar > Uygulamalar > Yüklü uygulamalar listesini kullanın. Klasik "Program Ekle veya Kaldır" (appwiz.cpl) penceresi de aynı işi görür ve bazı eski programlar yalnızca orada listelenir. İkisini de kontrol etmek zarar vermez.
3. Kaldırma sırasında "ayarları da sil" kutusunu işaretleyin. Pek çok yazılım size "kişisel verilerinizi koruyalım mı?" diye sorar. Programı bir daha kurmayacaksanız hayır deyin; kalıntıların yarısı burada oluşur.
4. Bilgisayarı yeniden başlatın. Kilitli dosyalar ancak yeniden başlatmada silinir. Bu adımı atlarsanız temizlik yaptığınızı sanıp aslında yarısını bırakırsınız.
5. Artakalan klasörleri elle kontrol edin. Şu üç yere bakın: C:\Program Files, C:\Program Files (x86) ve %AppData% (Çalıştır'a bu ifadeyi yazarak açılır). Bir üst klasöre çıkıp Local ve Roaming içindeki, kaldırdığınız programın adını taşıyan klasörleri silin. Emin olmadığınız klasöre dokunmayın.
6. Geçici dosyaları süpürün. Çalıştır penceresine temp ve %temp% yazarak açılan klasörlerin içini boşaltın; silinmeyen dosyaları atlayın. Ardından Ayarlar > Sistem > Depolama üzerinden Disk Temizleme'yi çalıştırın.
7. Başlangıçta kalan izleri temizleyin. Ctrl + Shift + Esc ile Görev Yöneticisi'ni açıp "Başlangıç uygulamaları" sekmesine gelin. Kaldırdığınız programa ait bir satır varsa devre dışı bırakın. Aynı mantık Windows'un açılış hızıyla ilgili ayarlarda da işinize yarar.
8. Kayıt defterine en son ve dikkatle girin. Önce Sistem Geri Yükleme noktası oluşturun. Sonra regedit'i açıp Dosya > Ver menüsünden yedek alın. Ctrl + F ile programın adını arayıp yalnızca açıkça o programa ait anahtarları silin. Emin değilseniz bu adımı tamamen atlayabilirsiniz; sisteminizin sağlığı bir kayıt satırından daha değerlidir.
9. İnatçı yazılımlar için üretici aracını kullanın. Antivirüs, ekran kartı sürücüsü ve bazı ofis paketleri, üreticinin kendi resmî kaldırma aracıyla temizlenir. Bu araçları mutlaka üreticinin kendi sitesinden indirin.
10. Sonucu doğrulayın. Bilgisayarı yeniden başlatıp açılış süresine, disk boş alanına ve sağ tık menüsüne bakın. Program yeniden kurulacaksa şimdi kurun; hata vermiyorsa iş tamam.

Sık yapılan hatalar

• Klasörü doğrudan silmek. Program Files içindeki klasörü sürükleyip çöpe atmak kaldırma değildir; kaydı sistemde kalır, uninstaller'ı yok olur ve program artık düzgün kaldırılamaz hâle gelir.
• Rastgele "temizleyici" indirmek. Arama sonuçlarında çıkan bilinmedik optimizasyon araçlarının çoğu, reklam yazılımı taşır. Kötü amaçlı yazılımlardan korunma konusundaki temel kural burada da geçerli: kaynağı belirsiz kurulum dosyasına güvenmeyin.
• Kayıt defterinde toplu silme. Arama sonuçlarını topluca işaretleyip silmek, ilgisiz sistem bileşenlerini bozar. Sonrasında Windows açılmayabilir.
• Yedek almadan başlamak. Geri yükleme noktası oluşturmak birkaç dakika sürer, hatayı geri almak ise saatler.
• "Daha çok yer açtım" yanılgısı. Kalıntı temizliği genelde birkaç yüz megabayt kazandırır. Ciddi yer sorununuz varsa disk bölümlendirme ve büyük dosya düzeni tarafına bakmak daha mantıklıdır.
• Bir programı iki kez kaldırmaya çalışmak. Liste yenilenmediği için hâlâ görünüyor olabilir; pencereyi kapatıp açın.